นายจ้างกำหนดวินัยของลูกจ้าง ได้แค่ไหน เพียงใด

     ในส่วนของลูกจ้างในภาคเอกชน นายจ้างประกอบกิจการเพื่อหากำไรจากการประกอบธุรกิจ ไม่ได้ประกอบกิจการเพื่อประโยชน์สาธารณะเหมือนกับรัฐ ประกอบกับโดยทั่วไปลูกจ้างมีหน้าที่ทำงานตามสัญญาจ้างแรงงานให้แก่นายจ้างก็แต่เฉพาะในวันและเวลาทำงานปกติเท่านั้น เมื่อสิ้นสุดการทำงานหรือเป็นวันหยุด ลูกจ้างไม่มีหน้าที่ทำงานให้แก่นายจ้าง ลูกจ้างย่อมมีอิสระในการใช้ชีวิตแก่ตน ไม่ได้อยู่ภายใต้การควบคุมบังคับบัญชาของนายจ้าง วินัยของนายจ้างจึงไม่น่าจะมีขอบเขตกว้างขวางแบบวินัยของรัฐกับข้าราชการ
     เมื่อพิจารณาจากหลักของกฎหมายแรงงานและแนวคำพิพากษาของศาลฎีกา นายจ้างมีอำนาจกำหนดวินัยอันเป็นข้อห้ามหรือข้อปฏิบัติของลูกจ้างเกี่ยวกับการทำงานได้ภายใต้ขอบเขต 3 ประการ ได้แก่ หลักอาณาเขต หลักวันเวลาทำงาน และหลักจำเป็น
     หลักอาณาเขต หมายความว่า นายจ้างมีอำนาจกำหนดวินัยครอบคลุมความประพฤติของลูกจ้างภายในอาณาบริเวณสถานประกอบกิจการของนายจ้างได้ โดยไม่ต้องคำนึงว่าจะอยู่ในวันและเวลาทำงานของลูกจ้างหรือไม่ หากลูกจ้างเข้ามาทำงานในสถานประกอบกิจการ ต้องมีหน้าที่ปฏิบัติหรืองดเว้นการปฏิบัติตามที่นายจ้างกำหนดไว้ เช่น นายจ้างมีข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน กำหนดให้ลูกจ้างต้องแต่งกายตามที่นายจ้างกำหนดในขณะเข้าปฏิบัติงาน ห้ามนำสิ่งของผิดกฎหมาย อาวุธปืน เครื่องกระสุนปืน วัตถุระเบิด วัตถุอันตราย ยาเสพติดให้โทษ เข้ามาภายในสถานประกอบกิจการ ห้ามประกอบธุรกิจหรือนำสินค้ามาจำหน่าย หรือให้กู้ยืมเงินภายในสถานประกอบกิจการ ห้ามเล่นการพนันทุกประเภท ห้ามสูบบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้าภายในสถานที่ทำงาน ฯลฯ วินัยเช่นนี้ย่อมมีผลผูกพันบังคับได้
     หลักวันเวลาทำงาน ในระหว่างที่ลูกจ้างทำงานให้แก่นายจ้าง ไม่ว่าจะเป็นการทำงานในวันเวลาทำงานปกติ รวมทั้งการทำงานล่วงเวลาและการทำงานในหยุด ลูกจ้างต้องทำงานตามคำสั่ง ระเบียบ ข้อบังคับฯ ของนายจ้าง ดังนั้น นายจ้างย่อมมีอำนาจกำหนดวินัยเกี่ยวกับการทำงานของลูกจ้างได้ ไม่ว่าลูกจ้างจะทำงานภายในสถานประกอบกิจการ หรือการออกไปปฏิบัติงานภายนอกสถานประกอบกิจการก็ตาม เช่น พนักงานขับรถขนส่งสินค้า พนักงานขายสินค้า แม้โดยลักษณะสภาพของงาน ลูกจ้างต้องออกไปทำงานภายนอกสถานประกอบกิจการ แต่นายจ้างอาจกำหนดวินัย กำหนดความประพฤติที่ไม่เหมาะสม เป็นอุปสรรคต่อการทำงานได้ เช่น นายจ้างอาจกำหนดห้ามพนักงานขับรถด้วยความเร็วเกินกว่า 90 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ห้ามนำบุคคลภายนอกโดยสารไปกับรถ ห้ามเสพสิ่งของมึนเมา ยาเสพติดให้โทษ ฯลฯ หรือกำหนดให้พนักงานขายต้องใช้คำพูดและประพฤติตนด้วยความสุภาพอ่อนโยนต่อลูกค้า ไม่ทะเลาะโต้เถียงกับลูกค้า ไม่เสนอขายสินค้าอื่นที่ไม่ใช่ของนายจ้าง ฯลฯ วินัยเช่นนี้ย่อมมีผลบังคับใช้ได้
     หลักจำเป็น นายจ้างอาจกำหนดวินัยให้ลูกจ้างปฏิบัตินอกอาณาเขตและนอกวันเวลาทำงานของลูกจ้างได้ หากนายจ้างมีความจำเป็นต้องปกป้องชื่อเสียงผลประโยชน์ทางทำมาหาได้โดยชอบของนายจ้าง เช่น นายจ้างเป็นธนาคาร สถาบันการเงิน อาจกำหนดห้ามมิให้ลูกจ้างที่ทำหน้าที่เกี่ยวกับการเงิน เช่น สมุห์บัญชี พนักงานการเงิน ฯลฯ ประพฤติตนเป็นบุคคลที่มีหนี้สินรุงรัง เพราะพฤติกรรมดังกล่าวอาจมีผลต่อการทำงานและใช้ตำแหน่งหน้าที่ทุจริตเบียดบังยักยอกเงินของนายจ้างได้
     สรุปได้ว่า นายจ้างมีอำนาจกำหนดวินัยเกี่ยวกับความประพฤติของลูกจ้างได้ หากเป็นความประพฤติที่เกิดขึ้นภายในสถานประกอบกิจการของนายจ้าง หรือในวันและเวลาทำงานของลูกจ้าง นอกจากนี้ หากนายจ้างมีความจำเป็นต้องปกป้องชื่อเสียงผลประโยชน์ทางทำมาหาได้โดยชอบของนายจ้าง นายจ้างมีอำนาจกำหนดความประพฤติได้ แม้จะนอกสถานประกอบกิจการและนอกวันเวลาทำงานของลูกจ้างก็ตาม